Vergi Hatası ve Cezaları
9. VERGİ HATASI
Vergi hatası, vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınmasıdır. Vergi hataları hesap hataları ve vergilendirme hataları olarak iki gruba ayrılır.
9.1. HESAP HATALARI
Hesap hataları şunlardır:
9.1.1. MATRAH HATALARI
Vergilendirme ile ilgili beyanname, tahakkuk fişi, ihbarname, tekalif cetveli ve kararlarda matraha ait rakamların veya indirimlerin eksik veya fazla gösterilmiş veya hesaplanmış olmasıdır.
9.1.2. VERGİ MİKTARINDA HATALAR
Vergi nispet ve tarifelerinin yanlış uygulanması, mahsupların yapılmamış veya yanlış yapılmış olması ve yukarıdaki matrah hatalarında yazılı vesikalarda verginin eksik veya fazla hesaplanmış veya gösterilmiş olmasıdır.
9.1.3. VERGİNİN MÜKERRER OLMASI
Aynı vergi kanununun uygulanmasında belli bir vergilendirme dönemi için aynı matrah üzerinden bir defadan fazla vergi istenmesi veya alınmasıdır.
9.2.VERGİLENDİRME HATALARI :
Vergilendirme hataları şunlardır:
9.2.1. MÜKELLEFİN ŞAHSINDA HATA
Bir verginin asıl borçlusu yerine başka bir kişiden istenmesi veya alınmasıdır;
9.2.2. MÜKELLEFİYETTE HATA
Açık olarak vergiye tabi olmayan veya vergiden muaf bulunan kimselerden vergi istenmesi veya alınmasıdır;
9.2.3. MEVZUDA HATA
Açık olarak vergi mevzuuna girmeyen veya vergiden müstesna bulunan gelir, servet, madde, kıymet, evrak ve işlemler üzerinden vergi istenmesi veya alınmasıdır;
9.2.4. VERGİLENDİRME VEYA MUAFİYET DÖNEMİNDE HATA
Aranan verginin ilgili bulunduğu vergilendirme döneminin yanlış gösterilmiş veya süre itibariyle eksik veya fazla hesaplanmış olmasıdır.
9.3. DÜZELTME YETKİSİ VE REDDİYAT
Vergi hataları şu yollarla meydana çıkarılabilir:
1. İlgili memurun hatayı bulması veya görmesi ile;
2. Üst memurların yaptıkları incelemeler neticesinde hatanın görülmesi ile;
3. Hatanın teftiş sırasında meydana çıkarılması ile;
4. Hatanın vergi incelenmesi sırasında meydana çıkarılması ile;
5. Mükellefin müracaatı ile.
Vergi hatalarının düzeltilmesine, ilgili vergi dairesi müdürü karar verir.
Bu hatalar düzeltme fişine dayanılarak düzeltilir. Hatanın mükellef aleyhine yapılmış olması halinde, fazla vergi aynı fişe dayanılarak terkin ve tahsil olunmuş ise mükellefe reddolunur. Düzeltme fişinin bir nüshası, reddedilecek miktarla müracaat edeceği muhasebe ve müracaat süresi zikredilmek suretiyle mükellefe tebliğ edilir. Mükellef tebliğ tarihinden başlayarak bir yıl içinde parasını geri almak üzere müracaat etmediği takdirde talep hakkı kalmaz.
KAÇAKÇILIK
Madde 344 — Kaçakçılık, mükellef veya sorumlu tarafından kasten vergi ziyama sebebiyet verilmesidir.
Aşağıda yazılı hallerden her hangi biri ile vergi ziyama sebep olan
fiilde, kastin mevcudiyeti kabul edilir; mükellef veya sorumlunun itiraz ve Temyiz komisyonları ile Danıştayda kastının mevcut olmadığını iddia ve ispat hakkı mahfuzdur:
1. Beyan üzerinden alınan vergilerle İlgili olup yıllık olarak verilmesi gereken beyannamelerde (Münferit ve özel beyannameler dahil)
toplamı on bin, diğer beyannamelerde toplamı iki bin liradan az olmamak Üzere beyannamede yazılı vergi matrahının % 10 unu geçen bir miktarın noksan bildirilmesi; (Beyanname dışında ayrıca bir tetkike ihtiyaç göstermeksizin beyannamede yazılı bilgilere dayanarak vergi dairesince tespiti mümkün olan ‘noksan bildirmeler bu hükümden hariçtir.)
30 uncu maddede yazılı sebeplerle re’sen takdir olunan ve yukarda yazık hadleri aşan matrah yeya matrah farkları da noksan beyan hükmündedir. Mezkûr maddenin 1 ve 2 nci bentlerinde yazılı sebeplerle yapılan re’sen takdirlerde bu hükmün uygulanması için takdir olunan matrahın on bin lirayı aşması yeter.
2. Beyana dayanmakla beraber bildirmeleri beyanname ile yapılmayan vergilendirmelerde, hiç beyanda bulunulmaması veya noksan veya gerçeğe aykırı beyanda bulunulması;
3. Beyan esasına istinat eden mükellefiyetlerde beyanname verme süresi ve ek süre veya beyan esasına dayanmayan vergilerde vergilendirme dönemi ve tarh zamanı geçtiği halde ticari veya meslekî kazanç sahiplerinin kazançları ile ilgili faaliyetlerinin vergi dairesinin ittilat dışında bırakılması.
Kaçakçılıkta ceza;
Madde 345 — Kaçakçılık yapan mükelleflere veya sorumlulara, kaçırdıkları verginin üç katı tutarında vergi cezası kesilir.
Şu kadar ki» kesilen ceza (Veraset ve intikal Vergisi hariç) :
1. Birinci sınıf tüccarlarla serbest meslek erbabı için 500 (Kazançları götürü olarak tespit edilen serbest meslek erbabı hariç, işletme esasında defter tutmasına müsaade edilen kurumlar dahil)
2.İkinci sınıf tüccarlar için 1 000;
3. 1 ve 2 numaralı bentler dışında kalan mükellefler ve sorumlular için 100; liradan az olamaz.
Teşvik
Madde 346 — Bir mükellefi veya vergi sorumlusunu kaçakçılık yapmaya veya hileli vergi suçu işlemeye azmettirenlere işlenen fiiller için mükellefe veya sorumluya uygulanacak ceza aynen uygulanır.
Yardım
Madde. 347 — Kaçakçılık veya hileli vergi suçu olduğunu bildiği bir fiilin işlenip tamamlanmasını fiili ile kolaylaştıranlara, bundan ayrı bir menfaat gözetmediği takdirde, bu fiiller için kanunda belli edilen cezaların dörtte biri kesilir veya hükmedilir.
Aynı yardımı 357. maddenin 1-6 numaralı bentlerinde yazılı fiillerin işlenip tamamlanması için yapanlara bu fiiller için tâyin olunan cezanın yarısı hükmolunur.
371. maddedeki pişmanlık şartlarına uygun olarak keyfiyetten İlgili makamları haberdar edenlere ceza kesilmez.
Kusur
Kusurun tarifi
Madde 348 — Kusur, kaçakçılık sayılan haller dışında her hangi bir suretle vergi ziyama sebebiyet verilmesidir.
Kusurda ceza
Madde 349 — Kusur işleyen mükelleflere zıyaa uğrattıkları verginin % 50 si tutarında vergi cezası kesilir.
Tahrire dayanan vergilerde kusur cezan
Madde 350 — Tahrire dayanan vergilerde, bildirmeye mütaallik kanuni mecburiyetleri süresinde yerine getirmemek suretiyle kusur işleyen mükelleflere, zıyaa uğrattıkları verginin % 20 si nispetinde vergi cezası kesilir.
Usulsüzlük
Usulsüzlüğün tarifi
Madde 351 — Usulsüzlük, vergi kanunlarının şekle ve usule müteallik hükümlerine riayet edilmemesidir.
Usulsüzlük dereceleri ve cezaları
Madde 352 — Gelir, kurumlar, gider, istihlâk, bina ve arazi vergilerine ait olan usulsüzlükler aşağıda yazılı derecelere ve bu kanuna bağlı cetvele göre cezalandırılır. Usulsüzlük fiili re’sen takdiri gerektirirse bağlı cetvelde yazılı cezalar İki kat olarak kesilir.
♦ I. Derece Usulsüzlükler:
1. Vergi beyannamelerinin verilmemiş olması (341 inci maddede yazılı süreden sonra verilmiş-beyannameler hiç verilmemiş sayılır);
2. Bu kanuna göre tutulması mecburi olan defterlerden herhangi birinin tutulmamış olması;
3. Defter kayıtlarının ve bunlarla ilgili vesikaların doğru bir vergi incelemesi yapılmasına imkan vermeyecek derecede noksan, usulsüz veya karışık olması;
4. Bu kanuna göre tutulması mecburi defterlerin ve kanunen muhafazası: mecburi vesikalarla evrakın yetkili memurlar tarafından istenildiği halde ibraz edilmemesi;
5. Çiftçiler tarafından, 245 İnci madde hükmüne göre muhtar ve ihtiyar heyetlerince yapılan davete müddetinde icabet edilmemesi;
♦ II. Derece Usulsüzlükler :
1. Vergi beyannamelerinin süresinin sonundan başlyarak 15 gün içinde verilmiş olması;
2. Tasdiki mecburi olan defterlerden her hangi birinin tasdik muamelelerinin yaptırılmamış olması (Kanuni süresinin sonundan başlayarak 1 ay geçtikten sonra tasdik ettirilenler, tasdik ettirilmemiş sayılır)
3. Götürü matrahlar üzerinden salman Gelir Vergisinin tarh zamanı geçtiği halde verginin tarh ettirilmemiş olması;
4. Ekim ve sayım beyanlarının süresi içinde veya kanunda İstenilen bilgileri ihtiva edecek doğru bir şekilde yapılmaması;
♦ III. Derece Usulsüzlükler :
1. Bu kanunda yazılı bildirmelerin zamanında yapılmaması;
2. Vergi karnesinin, süresinin sonundan başlayarak 15 gün geçtiği halde alınmamış olması;
3. Bu kanunun kayıt nizamına ait hükümlerine (Madde : 215 – 219) uyulmamış olması (Her incelemede inceleme tarihine kadar aynı takvim yılı için tespit edilen usulsüzlükler tek fiil sayılır);
♦ IV Derece Usulsüzlükler :
1. Tasdiki mecburi olan defterlerden her hangi birinin tasdik muamelesinin, süresinin sonundan başlayarak bir ay içinde yaptırılmış olması:
2. Vergi beyannameleri, bildirmeler ve evrak ve vesikaların kanunen belli şekli ve muhteviyatına ve eklerine ait hükümlere uyulmamış olması (Her incelemede inceleme tarihine kadar aynı takvim yılı için tespit edilen usulsüzlükler tek fiil sayılır);
3. Hesap veya muamelelerin doğruluk ve açıklığını bozmamak şartı ile bazı evrak ve vesikaların bulunmaması veya ibraz edilmemesi;
4. Vergi karnesinin, süresinin sonundan başlayarak 15 gün içinde alınması.
♦ Özel Usulsüzlük Cezalan :
a) Fatura ve benzeri evrak vermeyen ve almayanların cezası:
Madde 353 — 232, 234, 235 ve 236 ncı maddeler gereğince verilmesi ve alınması icap eden fatura, gider pusulası ve müstahsil makbuzunu vermeyen ve almayanlardan her birine ve serbest meslek makbuzunu vermeyenlere her fatura, gider pusulası, müstahsil makbuzu ve serbest meslek makbuzu için yirmi liradan (Çiftçilerde beş liradan) aşağı olmamak üzere bu vesikalara yazılması gereken meblâğın yüzde üçü (Çiftçiler için yüzde biri) nispetinde usulsüzlük cezası kesilir.
Bir takvim yılı içinde tespit olunan yukarda yazılı usulsüzlüklerin, hepsi için kesilecek cezaların toplamı beş bin lirayı aşamaz.
Yukarıdaki fıkrada yazılı usulsüzlükler neticesinde vergi ziyaıda husule geldiği takdirde bu ziyanın müstelzim olduğu kaçakçılık veya kusur cezalan ayrıca kesilir ve bu cezalar hakkında 336. madde hükmü uygulanmaz.