IK [TOPSİS]

ÖZSÖZ
            Muhasebe Denetim ve Danışmanlık alanında faaliyet yürüten işletme ya da ofislerin en değerli kaynağı olan nitelikli ve hizmet sunduğu çeşitli sektörlerin ihtiyacını karşılayabilecek bilişsel sermayeye sahip insan kaynağını belirlemede Çok Kriterli Karar Verme Tekniklerinden BULANIK TOPSİS yöntemini kullanarak İnsan Kaynağı seçim süreçlerinin oluşturulmasına ışık tutmayı hedeflemektedir.

   Etkili ve verimli bir eleman bulma, işe alma ve yerleştirme süreci, en uygun adayın en düşük maliyet ile başlatılmasını sağlayan süreçtir.

   Kurumlar kendilerine en uygun elamanı seçmek için mümkün olabilecek en fazla sayıda adaya ulaşmak isterler. Bunu gerçekleştirebilmek için de belli bir harcamaya katlanırlar.

   İşin niteliklerine ve kurum kültürüne uygun personelin kuruma kazandırılması, kurumun etkili ve verimli olmasında önemli yararlar sağlayabileceği gibi, uygun personelin seçilememesi de birey açısından ve kurum açısından çeşitli zararlara yol açabilecektir.

   Bu zararların önlenmesi, kurumun verimli ve etkili olarak görevini yerine getirebilmesi, çalışmaları, enerjileri, üretecekleri, yetenekleri ve bilgileri ile kuruma ve göreve en uygun elemanların seçilmesini sağlayacak bir seçim sistemi ile elde edilir.

   Eğer ücret maliyeti seçilen elemana sağlanan ve boşa giden yararlar, yetiştirme maliyetleri, görüşmecilerin kaybettiği zaman, çalışma arkadaşları üzerindeki etkisi, yanlış işe alımın ilk zayıf çalışmaları nedeniyle düşen etkinlik olarak görülecek olursa, her işe alımdaki hata çok yüksek parasal değerlerle ölçülebilir.

   İKY fonksiyonları, çalışanların ve örgütün verimliliğini arttırmaya yönelik çalışmaların tamamını ifade eder.

   İK, şirketin gelecek hedeflerini gerçekleştirmesine yönelik, kurum kültürünün oluşturulması, verimliliğin arttırılması, çalışma ortamının iyileştirilmesi, ürün kalitesinin yükseltilmesi ve adil ücret yönetimi gibi birçok önemli noktada çalışmalar yapmaktadır.

İŞ ANALİZİ

                    Bir örgütün yaptığı işler ile ilgili bilgileri toplama, işleri detaylı olarak inceleme, analiz etme ve diğer İKY fonksiyonları için temel oluşturma faaliyetidir.

      Bir iş analizi yapılırken aşağıdaki bilgilere yer verilmektedir;

  • İşin Kimliği
  • İş Özeti
  • Görev ve Sorumluluklar
  • Yetkiler
  • Performans Standartları
  • Çalışma Koşulları
  • İş Gereklilikleri

Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri

   Artan teknolojik gelişmeler ve rekabet ortamının etkisiyle işletmelerin karar verme süreçleri de gün geçtikçe, belirsizliklerin daha da fazlalaştığı daha karmaşık bir yapıya sahip olmaktadır.

   İşletmelerin karar verme süreçlerinde tek bir kriter ve tek bir amacı göz önünde bulundurmaları değil, aksine bu yeni iş ortamında varlıklarını sürdürebilmeleri ve rekabet edebilmeleri için birden fazla nicel ve/veya nitel kriter ve amacı eş zamanlı olarak ele almaları ve kararlarını bu doğrultuda vermeleri gerekliliği ortaya çıkmıştır.

   Böylece birbirleriyle çatışabilen birden fazla kriter ve amacın eş zamanlı olarak ele alınması gereken karar verme durumu, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) olarak nitelendirilir

     Uygulamalarda kullanılan ÇKKV yöntemleri aşağıdaki gibi sıralanabilir;

  • Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP),
  • Entropi,
  • Gri İlişkisel Analiz,
  • Multi Attribute Utility Theory (MAUT),
  • Additive Ratio Assesment (ARAS),
  • Multi-Objective Optimization On Basis Of Ratio Analysis (MOORA),
  • Elimination And Choice Translating Reality (ELECTRE),
  • Technique For Order Preference By Similarity To Ideal Solution (TOPSIS),
  • Preference Ranking          Organization  Method           For Encrichment     Evaluations (PROMETHEE),
  • Vise Kriterijumska Optimizacija I Kompromisno Resenje (VIKOR),
  • Complex Proportional Assesment (COPRAS).

TOPSİS (TECHNIQUE FOR ORDER PREFERENCE BY SIMILARITY TO IDEAL SOLUTION)

   Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden biri olan TOPSİS ilk olarak  Hwang  ve  Yoon  (1981) tarafından geliştirilmiştir. Bu yöntem ile tüm alternatiflerin pozitif ve negatif ideal çözümden olan uzaklıkları hesaplanır.

   Bu yaklaşımın temelini, seçilen alternatifin pozitif ideal çözüme en yakın mesafede, negatif ideal çözüme ise en uzak mesafede olması oluşturur.

   Diğer bir ifadeyle; pozitif ideal çözüme en yakın mesafede olan alternatif aynı zamanda negatif ideal çözüme en uzak mesafede olan alternatiftir. 

TOPSİS  yöntemi,  pozitif  ideal  çözüme  en  yakın  olan  alternatifi  en  iyi alternatif  olarak  kabul  eder.

TOPSİS sürecinde kriter değerleri (rating) ve kriter önem ağırlıkları (importance weight) sayısal değerlerdir.

   İdeal ya da pozitif ideal çözüm olarak ifade edilen çözüm, fayda kriterini maksimize eden, maliyet kriterini ise minimize eden çözümdür. Diğer taraftan, negatif ya da anti ideal çözüm ise maliyet kriterini maksimize eden, fayda kriterini minimize eden çözümdür.

   Alternatif geliştirmede insan düşüncesinin yerini tutan matematiksel bir yöntem mevcut değildir.

   Ancak alternatifler geliştirildikten sonra bir Çok Kriterli Karar Verme ÇKKV yöntemi olan TOPSİS’ten alternatiflerin sıralanmasında ve karar vericilere bir çözüm önerisinde bulunulmasında yararlanılabilir.

   Karar problemlerinde sıklıkla kullanılan ve problemlere sezgi yardımıyla yaklaşan   TOPSİS   yönteminin   bazı   önemli   özellikleri   şunlardır;

• İçeriği yalın ve anlaşılabilirdir.

• Hesaplama yeteneği güçlüdür.

• Karar alternatiflerinin ilişkisini belirlerken bunu basit bir matematiksel formda sunabilir.

• Alternatiflerin belirli kriterler doğrultusunda ve kriterlerin alabileceği maksimum ve minimum değerler arasında ideal duruma göre karşılaştırılmasına olanak tanır.

   

     TOPSİS,  sağlam temelli mantık yapısı,  ideal ve ideal karşıtı çözümleri aynı zamanda dikkate alması ve kolaylıkla yapılabilen hesaplama süreci ile yaygın kullanım gören bir yöntemdir. Ancak değerlemelerin kesin değerlerle yapılmasını gerektirmektedir.

 

   TOPSİS  yöntemi  şu  adımlardan  oluşmaktadır;

• Normalize edilmiş karar matrisi oluşturulur.

• Ağırlıklandırılmış karar matrisi oluşturulur.

• Pozitif ideal ve negatif ideal çözüm belirlenir.

• Öklit uzaklığı yardımıyla her bir alternatifin pozitif ideal ve negatif idealden uzaklıkları hesaplanır.

• İdeal çözüme olan yakınlık hesaplanır.

• Tercihler sıraya konulur.

  

BULANIK TOPSİS

     İnsan  yargıları  genelde  belirsizdir  ve  sayısal  değerlerle  ifade  etmek  mümkün olamayabilir. Daha gerçekçi bir yaklaşım, sayısal değerler yerine dilsel değerlerin kullanılması olabilir. Diğer bir ifadeyle problemdeki karar kriterlerinin önem düzeyleri dilsel değişkenlerle ifade edilebilir 

   ÇKKV yöntemlerinden biri olan BULANIK TOPSİS, hem nitel hem de nicel karar kriterlerinin kriter değerleriyle ilgilenir. BULANIK TOPSİS, esnek bir yapıya sahiptir.

   BULANIK TOPSİS yöntemi, bulanık ortamlarda grup kararı vermeye yardımcı olan bir yöntemdir. Yöntemin uygulanabilmesi için karar vericilere, karar kriterlerine ve alternatiflere ihtiyaç duyulur. Karar vericiler, karar kriterleri ve alternatiflerle ilgili düşüncelerini  sözel  olarak  ifade  ederler. 

   BULANIK TOPSİS  yönteminin  temelinde  karar vericilerin alternatifleri değerlendirirken kullandıkları karar kriterlerinin farklı ağırlıklara sahip olabilmesi yatar. BULANIK TOPSİS  yöntemi  yardımıyla karar vericilerin karar kriterleri ve alternatifler hakkındaki değerlendirmeleri üçgen veya yamuk bulanık sayılara dönüştürülerek her bir alternatifin yakınlık katsayısı hesaplanır. Hesaplanan yakınlık katsayıları yardımıyla alternatifler sıralanır. Yöntem, alternatiflerin değerlemesinde ortaya çıkan sübjektifliğin grup kararı vermede ortaya çıkardığı sorunları ortadan kaldırmakta ve daha doğru kararlar verme imkanı sağlamaktadır. 

   BULANIK  TOPSİS  yöntemi,  dilsel  belirsizliğin  olduğu  ve  grup  kararı  vermeyi gerektiren problemlerin çözümünde oldukça kullanışlıdır. Karar vericiler, karar kriterlerinin önem düzeyini ve bu karar kriterlerine göre her bir alternatifi değerlendirirler.

BİR MUHASEBE VE DENETİM İŞLETMESİNDE MUHASEBE PERSONELİ ADAYLARINI DEĞERLEME

Yazımızda; İnsan kaynağı olarak muhasebe personeli seçilmiş olması nedeniyle bu bölümde öncelikle muhasebe personeli alımında dikkate alınan kriterlerden bahsedilecektir.

Konuya netlik  kazandırıldıktan  sonra  ise BULANIK TOPSİS  yöntemiyle  değerlemenin nasıl yapıldığına değinilecektir.

      Personel Alımında Dikkate Alınan Kriterler;

  • İstenen yaş aralığı nedir?
  • İkamet edilen yer önemli midir?
  • İstenen eğitim düzeyi nedir?
  • İş tecrübesi önemli midir?
  • Dış görünüm ve fiziksel özellikler nelerdir?
  • Cinsiyet önemli midir?
  • Medeni durum nasıl olmalıdır?
  • Mevzuat Bilgisi ne düzeyde olmalıdır?
  • Bilgisayar kullanma becerileri ne düzeyde olmalıdır?
  • Sağlıkla ilgili rapora ihtiyaç var mıdır?
  • Referansa ihtiyaç duyulmakta mıdır?

   Muhasebe personeli seçiminde işe alma kararı verirken kişilik özellikleri diğer özelliklere göre daha önemli olabilmektedir. Mevzuat bilgisi olan,  ilgili yazılımları kullanabilen, diğer insanlarla iletişimi güçlü, bilgili, işini seven ve dürüst muhasebe personelleri başarılı olarak nitelendirilmektedir.

   Başarılı bir muhasebe personelinin özellikleri; insiyatif alabilen, mevzuata hakim, sorumluluk sahibi olma, işletmeye bağlılık, sözünde durma, sosyallik, kendine güven, teknik bilgi, iletişim ve insan ilişkilerinde iyi olma, sorulan sorulara cevap verebilme, hizmet verilen işletmenin muhasebe süreçlerine hakim olma şeklinde sıralanabilir.

   Bunun yanında iş için isteklilik, sadakat, sır saklama, dürüstlük, güvenilirlik ve işe bağlılık da iyi bir muhasebe personelinde bulunması gereken özelliklerdendir.

      ” Kişilik özelliklerinin eğitimle ya da tecrübeyle değişmesinin çok zor hatta imkansız olması nedeniyle iyi nitelikli adayları bulmak için gerekli para ve çaba harcamak işletme için yapılan karlı bir yatırımdır (Churchill vd., 1990: 422-423).”

 

               Muhasebe personelleri işletmeyle müşteriler arasındaki ilişkide önemli bir rol oynarlar. Bu nedenle muhasebe elemanları, iş sahiplerinin ihtiyaçlarına cevap verecek davranışları kazanmalıdırlar. İş sahipleri genelde kendi başlarına başa çıkamadıkları sorunlar olduğu zaman ilgili meslek mensubunu arar ya da ziyaret eder. Genelde de mevzuat diliyle sorularını cevaplayan ancak iş sahibinin anlayabileceği açıklıkta bir dille çözüm yollarını ortaya koyabilmek, sakinlikle karşılayıp, dinleme nezaketini gösterdikten sonra doğrudan o gün için iş sahibinin önceliği olan sorun hakkında çözümleyici öneriler sunmak önemlidir.

MUHASEBE PERSONELİ SEÇME VE İŞE ALMA KARAR SÜRECİ

İşi Analiz Etme, Seçim Kriterlerine Karar Verme

  • • İş Analizi Yapma
  • • İş Tanımı Yazma
  • • İşe İlişkin Nitelikleri Belirleme

Aday Havuzu Oluşturma

  • • İç Kaynaklar
  • • Dış Kaynaklar

İşe Alma ve Seçme Politikası Oluşturma

  • • Sürece kimler katılacak?
  • • Karar verme yetkisi kimde olacak?

Adayları Değerlendirmede Kullanılacak Seçim Yöntemini Uygulama

  • • Başvuru Formu
  • • Mülakat (Görüşme)
  • • Referans
  • • Testler

 

MUHASEBE PERSONELİ İŞE ALIMINDA DİKKATE ALINAN KARAR KRİTERLER

  • K1: İlk İzlenim ve Fiziksel Görünüm
  • K2: Diksiyon ve İfade Yeteneği
  • K3: Sakinlik
  • K4: Eğitim Düzeyi
  • K5: İş Tecrübesi
  • K:6 Kendine Güven ve Uyumluluk
  • K7: Referans
Bu yazı için yorumlar kapalı.